Kadınların Soyadı Değiştirme Zorunluluğu Nedir?

Türk Medeni Kanunu uyarınca kadınların, evlendikleri erkeğin soyadını alması bir zorunluluktu. Bekarken kullandığı soyadını kullanmak isteyen kadınlar, ancak kocasının soyadının önünde bekarlık soyadlarını kullanabiliyorlardı. Bu durum, evlilik öncesi ve sonrası kadınların kimlikleri arasında farklılık teşkil etmekte idi. Özellikle meslek hayatında, eğitimde ve diğer resmi işlemlerde bu durum ciddi sorunlar yaratıyordu.

Anayasa Mahkemesi Kararı ile Kadınların Soyadı Değiştirme Zorunluluğu Kaldırıldı

Anayasa Mahkemesi tarafından verilen 2022/155 Esas ve 2023/38 Karar sayılı, 22.02.2023 tarihli ihlal kararı; kadınların soyadı değiştirme zorunluluğunun Anayasa’nın “eşitlik” ilkesine aykırı olduğuna ve iptaline karar vermiştir. İlgili karar, 28.04.2023 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanmıştır. Karar, kadınların evlilik sonrasında da kendi soyadlarını kullanabilecekleri anlamına gelmektedir. Bir başka ifade ile kadınlar, evlendikleri erkeğin soyadını almaları gerekmeksizin, sadece kendi soyadlarını kullanabileceklerdir.

Ancak iptal kararında yer alan hüküm uyarınca söz konusu düzenleme, Resmi Gazete’de yayımlandığı tarihten 9 ay sonra (28.01.2024 tarihinde) yürürlüğe girecektir.

Yeni Dönemde Kadınların Soyadı Değiştirme Süreci Nasıl İşleyecek?

Anayasa Mahkemesi’nin kararı ile birlikte artık kadınların soyadlarını değiştirme süreci daha basit bir şekilde işleyecektir. Kadınlar evlilik sonrasında kendi soyadlarını kullanmak istedikleri takdirde, düzenlemenin yürürlüğe gireceği 28.01.2024 tarihinden sonra evlilik ve nüfus cüzdanlarını ilgili resmi mercilere götürerek soyadlarını değiştirebileceklerdir. Bu işlem sırasında, kadınların öncelikle evlilik cüzdanlarının asıllarını yanlarında bulundurmaları gerekeceği tahmin edilmektedir.

Türkiye’de Kadın Hakları ve Soyadı Değiştirme Konusu

Yıllardır türlü davalara konu edilmiş olan “kadınların soyadı değiştirme zorunluluğu”nun kaldırılması, Türkiye’deki kadın hakları mücadelesi açısından son derece önemli bir adım olarak değerlendirilmektedir. Bu kararla birlikte, kadınların evlilik sonrasında da kendi kimlikleri üzerinde tam hak sahibi olmaları sağlanmış olmaktadır. Ancak, kadın hakları açısından hala yapılması gereken pek çok çalışma mevcut olup, diğer alanlarda da mücadele devam etmektedir.

Kadınların Soyadı Kullanımı Konusu Dünya Genelinde Nasıl Değerlendiriliyor?

Kadınların soyadı kullanımı ve değiştirme konusu, dünya genelinde de tartışılan bir konudur. Bazı ülkelerde (örneğin İsviçre’de) kadınlar evlendiklerinde kendi soyadlarını kullanmaya devam ederken, bazı ülkelerde ise erkeğin soyadını almaları zorunlu tutulmaktadır. Ancak, son yıllarda -arzu edilen sayıda ve hızda olmasa da- birtakım ülkelerde kadınların kendi soyadlarını kullanabilmesine yönelik yasal düzenlemeler yapılmaya başlanmıştır. Türkiye’de de bu konuda atılan adım, kadın hakları açısından önemli bir ilerleme olarak kabul edilmektedir.

Müşterek Çocuğun Soyadı Konusu

Güncel mevzuat hükümleri ve içtihatlar uyarınca boşanan kadın, velayeti kendisine verilen çocuklarına kendi soyadını verebilmektedir. Ancak evli olan kadınlar açısından henüz bir düzenleme mevcut değildir.

İncelemekte olduğumuz Anayasa Mahkemesi kararından sonra; evlilik birliği devam ederken kadının bekarlık soyadını kullanmak istemesi halinde, müşterek çocuğun soyadı konusu tartışmalı hale gelecektir. Her ne kadar konuyla ilgili bir netlik bulunmasa da; müşterek çocuğun babanın soyadını alması, müşterek çocuk için anne ve babanın soyadlarını bir arada kullanması, ebeveynlerin uzlaşmaları halinde müşterek çocuğa anne veya babanın soyadının verilmesi gibi alternatifler üzerinde konuşulmaktadır.

Uzlaşma sağlanamaması halinde, yani ebeveynlerin farklı soyadlarını kullanmak istemeleri durumunda ise; çocuklarına birleşik bir soyadı vermek istemeyen ebeveyn için soyadı seçimine itiraz edebileceği veya çocuğun soyadının belirlenmesi için mahkemeye başvurabileceği gibi seçeneklerin sunulacağı beklenmektedir.

Kadınların Evlendikten Sonra Nüfus Kütüğünün Değişmesi Konusu

Mevcut düzenlemeler çerçevesinde; kadının nüfusa kayıtlı olduğu kütük, evlenme ile birlikte erkeğin nüfus kütüğüne geçmektedir. Ancak Anayasa Mahkemesi’nin eşitliğe aykırı bularak iptaline karar verdiği soyadı düzenlemesinden sonra, nüfus kütüğünün değiştirilmesi ile ilgili de benzer şekilde seçme şansının mümkün olabileceği düşünülmektedir.

Ayrıca, nüfus kütüğünün değiştirilmesi zorunluluğunun da kaldırılması halinde yine müşterek çocuğun hangi nüfus kütüğüne kayıtlı olacağı sorusu akıllara gelecektir. Bu durumun da soyadı düzenlemesine paralel olacak şekilde, çocuğa hangi ebeveynin soyadı verilmiş ise o ebeveynin nüfus kütüğüne kayıtlı olacağı ihtimali düşünülmektedir. Ancak çocuğa her iki ebeveynin soyadının verilmesi halinde nüfus kütüğünün nereye kayıtlı olacağı tartışma konusudur.

Anayasa Mahkemesi’nin ilgili kararına aşağıdaki linkten ulaşabilirsiniz:

https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2023/04/20230428-9.pdf

Aile Hukuku alanındaki çalışmalarımıza aşağıdaki bağlantıdan ulaşabilirsiniz:

Kadınların Soyadı Değiştirme Zorunluluğu Kalktı: 22.02.2023 Tarihli Anayasa Mahkemesi Kararının Detayları yazısı ilk önce Gereği Düşünüldü üzerinde ortaya çıktı.

6284 Sayılı Kanun, Türkiye’de kadına yönelik şiddetle mücadelede önemli bir dönüm noktasıdır. Bu Kanun, kadına karşı şiddeti suç sayan ve koruyucu önlemler alınmasını sağlayan bir mevzuat olup, kadınların şiddetle mücadelesine önemli bir yasal araç sağlamıştır. Kanun’un yürürlüğe girmesiyle birlikte kadınlar, daha güvende hissetmeye başlamış ve şiddetle mücadelede devletin güçlü bir desteği olduğunu görmüştür.

6284 Sayılı Kanun ve İstanbul Sözleşmesi

“Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun” ve “İstanbul Sözleşmesi” kadına yönelik şiddetle mücadele konusunda Türkiye’de yürürlükte olan iki önemli yasal düzenlemedir.

İstanbul Sözleşmesi, “Kadına Yönelik Şiddet ve Aile İçi Şiddetin Önlenmesi ve Bunlarla Mücadeleye Dair Avrupa Konseyi Sözleşmesi” olarak da bilinmektedir. Türkiye, 2011 yılında İstanbul’da düzenlenen Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi toplantısında, sözleşmeye imza atmış ve 2012 yılında da Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından onaylanarak yürürlüğe girmiştir. İstanbul Sözleşmesi, kadına yönelik şiddetin önlenmesi, mağdurların korunması, faillerin cezalandırılması ve şiddetle mücadele konularında kapsamlı bir uluslararası yasal düzenlemedir.

Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun ise, Türkiye’de kadına yönelik şiddetin önlenmesi için 2012 yılında yürürlüğe girmiştir. Kanun, kadına yönelik şiddetin önlenmesi, şiddete maruz kalan kadınların korunması ve şiddet uygulayanların cezalandırılması için birçok önlem öngörmektedir.

İstanbul Sözleşmesi ve Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun birbirlerini tamamlayıcı niteliktedir. İstanbul Sözleşmesi, kadına yönelik şiddetle mücadele konusunda uluslararası standartları belirlemekte ve bu konuda ülkeleri yükümlülük altına sokmaktadır. “Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun” ise, bu yükümlülükleri yerine getirmek için Türkiye’de alınan yasal düzenlemeler arasındadır. Her iki düzenleme de, kadına yönelik şiddetle mücadelede önemli bir rol oynamaktadır.

6284 Sayılı Kanun’un Amacı

Kanun’un en önemli amacı, kadına karşı şiddetin önlenmesidir. Bu kapsamda, Kanun, kadına yönelik şiddeti suç saymakta ve bu suçların önlenmesi, faillerin cezalandırılması ve mağdurların korunması için çeşitli önlemler öngörmektedir. Bu önlemler arasında, şiddet mağdurlarının koruma altına alınması, mağdurlara acil durumlarda barınma imkanı sağlanması, şiddet uygulayanların evden uzaklaştırılması, elektronik kelepçe uygulanması, yargılamanın hızlandırılması ve mağdurlara psikolojik destek verilmesi gibi tedbirler bulunmaktadır.

Ayrıca Kanun, kadına yönelik şiddetin önlenmesi için toplumsal farkındalığın artırılmasını da hedeflemektedir. Bu kapsamda, Kanun, kamu kurumları, sivil toplum kuruluşları, medya ve diğer paydaşların katılımıyla çeşitli eğitim, bilgilendirme ve farkındalık çalışmaları yürütülmesini öngörmektedir.

6284 Sayılı Kanun’un Önemi

Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun, kadınların şiddete karşı korunması, aile içi şiddetin önlenmesi ve toplumsal cinsiyet eşitliğinin sağlanması açısından büyük bir öneme sahiptir. Kanun’un uygulanması, kadınların yaşam haklarının korunmasına, şiddete maruz kalmış kadınların korunmasına ve insan haklarına saygı gösterilmesine yönelik önemli bir adım olarak kabul edilmektedir.

6284 Sayılı Kanun’un Kaldırılması Nelere Yol Açar?

Kadına yönelik şiddet toplumsal bir sorun olup, hayatı tehdit eden bir suçtur. Kanun’un kaldırılması, kadınların şiddete maruz kalması ve bunun sonucu olarak oluşabilecek fiziksel, psikolojik ve ekonomik zararların artmasına yol açabilir. Ayrıca, kadınların şiddete maruz kaldıklarında haklarını aramaları ve adaletin sağlanması zorlaşabilir.

Kadına yönelik şiddetin önlenmesi, toplumsal yönü nedeniyle, sadece bir kanunun varlığına bağlı değildir. Ancak bir kanunun varlığı, kadınların şiddetle mücadelesinde destekleyici bir etkiye sahip olabilir. Bu nedenle, Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun’un kaldırılması, kadınların şiddete karşı korunması ve toplumsal cinsiyet eşitliğinin sağlanması açısından olumsuz sonuçlara yol açabilir.

Kanun, sadece kadınların değil, aile bireylerinin genel olarak şiddet ve ayrımcılığa maruz kalmalarının da önlenmesine yöneliktir. Bu nedenle Kanun’un kaldırılması, aile içi şiddet ve ayrımcılıkla mücadelede de olumsuz sonuçlar doğurabilir.

Ayrıca, Türkiye’nin uluslararası sözleşmelerle de bağlı olduğu kadın hakları ve insan hakları normları, kadına karşı şiddetle mücadeleye ilişkin yasal bir düzenlemeyi gerektirmektedir. Bu nedenle, kanunun kaldırılması, Türkiye’nin uluslararası hukuk ve insan hakları standartlarına uygunluğunu da etkileyebilir.

Kaynakça:

https://istanbulsozlesmesi.org/

https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2012/03/20120320-16.htm

6284 Sayılı Kanun Nedir? yazısı ilk önce Gereği Düşünüldü üzerinde ortaya çıktı.