Anayasa Mahkemesi’nin Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/A-11 Hakkındaki İptal Kararı

19 Aralık 2018 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 7155 sayılı Abonelik Sözleşmesinden Kaynaklanan Para Alacaklarına İlişkin Takibin Başlatılması Usulü Hakkında Kanun’un (Kabul Tarihi: 6 Aralık 2018) 23. maddesi ile 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’na eklenen “Dava şartı olarak arabuluculuk” başlıklı 18/A maddesinin 11 numaralı fıkrası şu şekildedir:

Taraflardan birinin geçerli bir mazeret göstermeksizin ilk toplantıya katılmaması sebebiyle arabuluculuk faaliyetinin sona ermesi durumunda toplantıya katılmayan taraf, son tutanakta belirtilir ve bu taraf davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile yargılama giderinin tamamından sorumlu tutulur. Ayrıca bu taraf lehine vekâlet ücretine hükmedilmez. Her iki tarafın da ilk toplantıya katılmaması sebebiyle sona eren arabuluculuk faaliyeti üzerine açılacak davalarda tarafların yaptıkları yargılama giderleri kendi üzerlerinde bırakılır.

Anayasa Mahkemesi’nin 2023/160 Esas ve 2024/77 Karar sayılı, 14.03.2024 tarihli kararı ile fıkranın birinci cümlesinde yer alan “… bu taraf davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile yargılama giderinin tamamından sorumlu tutulur.” ibaresi ile aynı fıkranın ikinci cümlesi iptal edilmiştir.

İptal kararının gerekçesinde özetle; haklılık durumu gözetilerek uygulanabilecek istisnalar ya da belli bir üst sınır öngörülmeden, özellikle yargılamada tamamen haklı çıkan, diğer bir ifadeyle aslında bütünüyle haksız bir sürece maruz kaldığı yargılamanın sonucunda anlaşılan tarafın özel durumu da gözetilmeden, mazeret göstermeksizin ilk toplantıya katılmayan tarafın yargılama giderlerinden tümüyle sorumlu tutulmasının ve vekalet ücretinin tamamından yoksun bırakılmasının kişilere aşırı bir külfet yüklediği, kamu yararı ile mülkiyet hakkı ve mahkemeye erişim hakları arasında gözetilmesi gereken adil dengeyi kişi aleyhine bozduğu ve bu itibarla orantısız bir sınırlamaya neden olduğundan bahsedilmiştir.

Karar, Resmî Gazete’de yayımlandığı 18.04.2024 tarihinden başlayarak dokuz ay sonra (18.01.2025) tarihinde yürürlüğe girecektir. Bu süreçte, Anayasa Mahkemesi kararının gerekçesi de dikkate alınarak yeni bir kanuni düzenleme yapılması gerekecektir. Nitekim iş uyuşmazlıklarında dava şartı arabuluculuğu düzenleyen 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun 3. maddesinin 12. fıkrasındaki benzer hüküm hakkında yapılan iptal talebi, Anayasa Mahkemesi’nin 2017/178 Esas ve 2018/82 Karar sayılı, 11.07.2018 tarihli kararıyla reddedilmiştir. Dolayısıyla iş uyuşmazlıkları bakımından aynı hüküm iptal edilmeyip halen yürürlüktedir. Bu durum, iş uyuşmazlıkları bakımından ikilik oluşturabilecektir. Açıklanan nedenle 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/A-11 ile birlikte 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 3/12 bakımından da yasal düzenleme yapılması gerekmektedir.

Anayasa Mahkemesi’nin Türk Medeni Kanunu m. 166/4 Hakkındaki İptal Kararı

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun “Evlilik birliğinin sarsılması” başlıklı 166. maddesi şu şekildedir:

Evlilik birliği, ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenmeyecek
derecede temelinden sarsılmış olursa, eşlerden her biri boşanma davası açabilir.

Yukarıdaki fıkrada belirtilen hâllerde, davacının kusuru daha ağır ise, davalının açılan davaya itiraz hakkı vardır. Bununla beraber bu itiraz, hakkın kötüye kullanılması niteliğinde ise ve evlilik birliğinin devamında davalı ve çocuklar bakımından korunmaya değer bir yarar kalmamışsa boşanmaya karar verilebilir.

Evlilik en az bir yıl sürmüş ise, eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde, evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır. Bu hâlde boşanma kararı verilebilmesi için, hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumu hususunda taraflarca kabul edilecek düzenlemeyi uygun bulması şarttır. Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini göz önünde tutarak bu anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir. Bu değişikliklerin taraflarca da kabulü hâlinde boşanmaya hükmolunur. Bu hâlde tarafların ikrarlarının hâkimi
bağlamayacağı hükmü uygulanmaz.

Boşanma sebeplerinden herhangi biriyle açılmış bulunan davanın reddine karar verilmesi ve bu kararın kesinleştiği tarihten başlayarak üç yıl geçmesi hâlinde, her ne sebeple olursa olsun ortak hayat yeniden kurulamamışsa evlilik birliği temelden sarsılmış sayılır ve eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilir.

Anayasa Mahkemesi’nin 2023/116 Esas ve 2024/56 Karar sayılı, 22.02.2024 tarihli kararı ile dördüncü fıkra hükmü, Anayasa’nın 13. ve 20. maddeleri yönünden değerlendirilmiş ve Anayasa’ya aykırı bulunarak iptal edilmiştir.

İptale konu itirazın gerekçeleri arasında; madde metninde anılan sürenin adil olmadığı, bu nedenle kuralın devletin temel amaç ve görevleriyle çeliştiği, kural nedeniyle eşlerin uzun sürelerin sonunda boşanabildikleri, bu durumun herkesin kişiliğine bağlı dokunulmaz, devredilmez ve vazgeçilmez temel hak ve özgürlüklere sahip olduğunu öngören anayasal hükümle bağdaşmadığı ve kuralda öngörülen sürenin ilgililerin evlilik dışı ilişki yaşamalarına neden olduğu ve bu suretle kişinin maddi ve manevi varlığı koruma ve geliştirme hakkının yanı sıra devletin aileyi koruma yükümlüğünün de ihlal edildiği yer almaktadır.

Anayasa Mahkemesi iptal kararında ise; aile kurumunun anayasal önemini göz önünde bulundurmak suretiyle boşanmaya ilişkin usul ve esasları düzenleme konusunda kanun koyucunun takdir yetkisi bulunduğunun altını çizse de takdir yetkisinin ‘’orantılılık’’ ve ‘’ölçülülük’’ ilkesi gereğince boşanma süreçlerini güçleştirmemesi ve ortak hayata yeniden dönmek istemeyen ilgilileri makul olmayan süreler boyunca evlilik birliğini devam ettirmeye zorlanmaması gerektiğini belirtmiştir. Anayasa Mahkemesi ise; yargıda iş yükünün fazla olmasından kaynaklı yazılı yargılamanın uzun sürmesi gözetilerek üç yıllık süre başlangıcının kararın kesinleşmesinden başlamasının, özel hayata ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkı ile aile kurumunu koruma amacı arasında makul bir denge sağlamayan kuralın orantılılık alt ilkesi yönünden ölçülülük ilkesini ihlal ettiğine karar vermiştir.

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 13. maddesi uyarınca “Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzenine ve laik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.”. Dolayısıyla kanuni düzenlemelerin, bu ilkelere aykırılık teşkil etmeyecek şekilde yapılması gerekmektedir. Anayasa Mahkemesi tarafından verilen kararın gerekçesinde de “… boşanma kararı verilebilmesi için kuralda öngörülen süreç bir bütün olarak değerlendirildiğinde ortak hayatın yeniden kurulamadığı hallerde makul olmayan bir süre boyunca ilgililerin boşanma kararı elde etmelerine imkan tanınmadığı anlaşılmaktadır. Başka bir ifadeyle kural, ortak hayatın yeniden kurulamadığı hallerde evlilik birliğini uzun bir süre boyunca sona erdiremeyen ilgililere katlanamayacakları bir külfet yüklemektedir.” denilmek suretiyle bu hususa dikkat çekilmiştir.

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 20. maddesi uyarınca “Herkes, özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. Özel hayatın ve aile hayatının gizliliğine dokunulamaz.”. Anayasa Mahkemesi tarafından verilen iptal kararında ilgili madde hükmü, bu yönüyle de incelemeye tabi tutularak “Evlilik birliğinin kurulmasının yanı sıra sona erdirilmesi de özel hayata ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkıyla doğrudan ilgilidir. Bu itibarla boşanma davası reddedildikten sonra ortak hayatın yeniden kurulmadığı hallerde ret kararının kesinleşmesinden itibaren üç yıl geçmedikçe evlilik birliğinin temelinden sarsılmış sayılmasına ilişkin karinenin işlerlik kazanmasına imkan tanımayan kural özel hayata ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına yönelik bir sınırlama öngörmektedir.” gerekçesiyle iptal edilmiştir.

Anılan hükmün iptal edilmesi nedeniyle doğacak hukuki boşluk kamu yararını ihlal edecek nitelikte görüldüğünden, kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından başlayarak dokuz ay sonra (19.01.2025) yürürlüğe gireceği hüküm altına alınmıştır. Bu süreçte, Anayasa Mahkemesi kararının gerekçesi de dikkate alınarak yeni bir kanuni düzenleme yapılması gerekecektir.

Anayasa Mahkemesi’nce verilen iptal kararlarının tam metinlerine aşağıdaki linklerden ulaşabilirsiniz:

https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/04/20240418-2.pdf

https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/04/20240419-5.pdf

Boşanma davalarında tazminat konulu yazımıza aşağıdaki linkten ulaşabilirsiniz:

https://geregidusunuldu.com/bosanma-davalarinda-tazminat-2023/

Boşanma davası ile ilgili yazımıza aşağıdaki linkten ulaşabilirsiniz:

https://cfkhukuk.com/bosanma-davasi/

Medeni Hukuk ile ilgili çalışmalarımıza aşağıdaki linkten ulaşabilirsiniz:

Anayasa Mahkemesi’nden İki Önemli İptal Kararı! – 2024 yazısı ilk önce Gereği Düşünüldü üzerinde ortaya çıktı.

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nda yapılan değişiklikler:

• Adli para cezalarının alt ve üst limitlerini düzenleyen 52. madde hükmünde yer alan “En az yirmi ve en fazla yüz Türk Lirası” ibaresi, “En az yüz ve en fazla beş yüz Türk Lirası” olarak değiştirilmiş ve böylelikle 1 gün için belirlenen adli para cezası miktarları 5 katına çıkarılmıştır.
  
  *Bu hüküm 01.06.2024 tarihinde yürürlüğe girecektir.
  
• “Suç işlemek amacıyla örgüt kurma” başlıklı 220. maddenin 6. fıkrasına aşağıdaki hüküm eklenmiştir:
  
  “Örgüte üye olmamakla birlikte örgüt adına suç işleyen kişi, ayrıca iki yıl altı aydan altı yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. İşlenen suçun niteliğine göre verilecek ceza yarısına kadar indirilebilir. Bu fıkra hükmü sadece silahlı örgütler hakkında uygulanır.”
  
  Anayasa Mahkemesi, 8 Aralık 2023 günü Resmi Gazete’de yayımlanan iptal kararı ile; “Suç işlemek amacıyla örgüt kurma” başlıklı 220. maddenin 6. fıkrasında yer alan ‘örgüte üye olmamakla birlikte örgüt adına suç işleyen kişi, ayrıca örgüte üye olmak suçundan da cezalandırılır‘ hükmünü, kararın yayımı tarihinden 4 ay sonra yürürlüğe girmek üzere, “kanunilik” ilkesine ve bu ilkenin yansıması olan öngörülebilirlik ve belirlilik kriterlerine aykırı olduğu gerekçesiyle iptal etmiştir. 8. Yargı Paketinde ise iptal edilen hükme ikame olarak bir düzenleme yapılmış ve örgüte üye olmamakla birlikte örgüt adına suç işleme eylemi, müstakil bir suç olarak düzenlenmiştir.
  
• “Silahlı örgüt” başlıklı 314. maddeye aşağıdaki fıkra eklenmiştir:
  
  “Örgüte üye olmamakla birlikte örgüt adına suç işleyen kişi, ayrıca beş yıldan on yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. İşlenen suçun niteliğine göre verilecek ceza yarısına kadar indirilebilir.”
  
  Düzenlemeyle, silahlı örgütler bakımından örgüte üye olmamakla birlikte örgüt adına suç işleme eylemi, müstakil bir suç olarak düzenlenmiştir. Ayrıca silahlı örgüt adına suç işleyen kişinin, hem işlediği suçtan dolayı hem de bu fıkrada düzenlenen silahlı örgüt adına suç işleme suçundan dolayı ayrı ayrı cezalandırması öngörülmüştür.

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nda yapılan değişiklikler:

• “Tazminat istemi” başlıklı 141. maddede yapılan değişiklikle, koruma tedbirleri nedeniyle tazminat istemlerinin kapsamı genişletilmiş; konutu terk etmeme veya uyuşturucu, uyarıcı veya uçucu maddeler ile alkol bağımlılığından arınmak amacıyla hastaneye yatma tedbirleri dâhil, tedavi veya muayene tedbirlerine tâbi olmak ve bunları kabul etmek şeklindeki adli kontrol yükümlülükleri uygulananlardan, haklarında kovuşturmaya yer olmadığı veya yapılan kovuşturma sonucunda beraat kararı verilen kişilerin tazminat isteminde bulunabilecekleri kabul edilmiştir.
  
  *Bu hüküm 01.06.2024 tarihinde yürürlüğe girecektir.
  
• “Tazminat isteminin koşulları” başlıklı 142. maddede yapılan değişiklikle;
  
  – Kanuna uygun olarak yakalandıktan veya tutuklandıktan sonra haklarında kovuşturmaya yer olmadığına veya beraatlerine karar verilen,
  – Mahkûm olup da gözaltı ve tutuklulukta geçirdiği süreleri, hükümlülük sürelerinden fazla olan veya işlediği suç için kanunda öngörülen cezanın sadece para cezası olması nedeniyle zorunlu olarak bu cezayla cezalandırılan,
  – Konutunu terk etmemek veya uyuşturucu, uyarıcı veya uçucu maddeler ile alkol bağımlılığından arınmak amacıyla hastaneye yatmak dâhil, tedavi veya muayene tedbirlerine tâbi olmak ve bunları kabul etmek şeklindeki adli kontrol yükümlülükleri uygulandıktan sonra haklarında kovuşturmaya yer olmadığına veya beraatlerine karar verilen
  
  Kişiler bakımından tazminat istemlerinin Tazminat Komisyonu tarafından karara bağlanacağı kabul edilmiştir.
  
  *Bu hüküm 01.06.2024 tarihinde yürürlüğe girecektir.
  
• “Hükmün açıklanması ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması” (HAGB) başlıklı 231. maddenin beş ilâ on dördüncü fıkraları değiştirilmiştir. Bu itibarla; HAGB kararı verilmesi durumunda müsadereye ilişkin hükümlerin uygulanabileceği hususu açıklığa kavuşturulmuş, sanığın kabul etmemesi halinde HAGB kararı verilemeyeceğine ilişkin madde hükmü kaldırılmış ve HAGB kararına karşı istinaf kanun yoluna başvuru imkanı getirilmiştir.
  
• “Kaçağın tanımı” başlıklı 247. maddede yapılan değişiklikle, Anayasa Mahkemesinin 22/03/2023 Tarihli, 2022/145 Esas ve 2023/59 Karar sayılı kararı ile iptal etmiş olduğu madde hükmü yeniden düzenlenmiştir. Bu düzenleme sonrasında, daha önce sorgusu yapılmamış olan kaçak sanık hakkında, mahkumiyet kararının yanı sıra ceza verilmesine yer olmadığı kararı da verilemeyecektir.
  
• “Basit yargılama usulünde itiraz” başlıklı 252. maddenin bazı fıkraları değiştirilmiş ve basit yargılama usulünde itiraz halinde itirazın; itirazı veren Mahkeme dışındaki tevzi kriterlerine göre belirlenen asliye ceza mahkemesince inceleneceği, itiraz konusunun yargılama giderlerine, vekalet ücretine veya maddi hataya ilişkin olması halinde yine basit yargılama usulü kapsamında hatanın giderileceği ve sanığa uygulanan indirimin korunacağı hükme bağlanmıştır.
  
  *Bu hüküm 01.06.2024 tarihinde yürürlüğe girecektir.
  
• “İstinaf istemi ve süresi” başlıklı 273. maddede yapılan değişiklikle, istinaf başvurusuna ilişkin süre iki haftaya çıkarılmış ve sürenin gerekçeli kararın tebliğiyle başlayacağı kabul edilmiştir. Böylelikle Anayasa Mahkemesinin 26/7/2023 tarihli ve 2022/144 Esas, 2023/137 Karar sayılı kararı ile iptal edilen düzenleme değiştirilmiştir.
  
  *Bu hüküm 01.06.2024 tarihinde yürürlüğe girecektir.
  
• “Temyiz başvurusunun içeriği” başlıklı 274. maddeye birinci fıkra olmak üzere aşağıdaki cümle eklenmiştir:
  
  “Cumhuriyet savcısı temyiz dilekçesinde, temyiz isteğinin sanığın yararına veya aleyhine olduğunu açıkça belirtir.”
  
  *Bu hüküm 01.06.2024 tarihinde yürürlüğe girecektir.

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nda yapılan değişiklikler:

• “Özgürlüğü bağlayıcı ceza” başlıklı 407. maddede yapılan değişiklikle, kesinleşmiş hapis cezasının infazı amacıyla ceza infaz kurumunda bulunan ergin bireylerin ancak kendi isteğiyle kısıtlanabileceği veya kendisine kayyım atanacağı hükme bağlanmıştır. Toplam beş yıl veya daha fazla kesinleşmiş hapis cezasına mahkum olan ergin kişi ise, isteği bulunmasa dahi kişiliğinin veya malvarlığının korunması bakımından gerekli görüldüğü hâllerde kısıtlanabilecektir. Ayrıca vesayet makamına, karar vermeden önce hükümlüyü dinleme zorunluluğu getirilmiştir.
  
• “İlgilinin dinlenilmesi ve bilirkişi raporu” başlıklı 409. maddede yapılan değişiklikle, akıl hastalığı veya akıl zayıflığı sebebiyle kısıtlamaya karar verilebilmesi adına, resmi sağlık kurulu raporunun tanzimi için gereklilik bulunması halinde Kanun’un 436. maddesinin uygulanacağı hükme bağlanmıştır.
  
• “Genel olarak” başlıklı 436. maddesinin 6. fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir:
  
  “Resmî sağlık kurulu raporunun alınabilmesini temin amacıyla; kişinin vücudundan kan veya benzeri biyolojik örneklerle kıl, tükürük, tırnak gibi örnekler alınabilir, kişiye gerekli tıbbi müdahaleler yapılabilir ve gerektiğinde kişi, hekim ön raporu üzerine en fazla yirmi gün süreyle sağlık kuruluşuna yerleştirilebilir. Hekim ön raporu üzerine verilen yerleştirme kararı derhâl ilgiliye ve yakınlarına bildirilir. İlgili veya yakınları, bu karara karşı bildirimden itibaren on gün içinde denetim makamına itiraz edebilir, yapılan itiraz kararın icrasını durdurmaz. İtiraz denetim makamınca ivedilikle karara bağlanır.”
  
• Hükümlülerde vesayeti gerektiren hallerin sona ermesini düzenleyen 471. maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir:
  
  “Özgürlüğü bağlayıcı cezaya mahkûmiyet sebebiyle kısıtlı bulunan kişi üzerindeki vesayet, hapis hâlinin hukuka uygun bir şekilde sona ermesiyle kendiliğinden ortadan kalkar.
  Hapis hâlinin devamı süresince aşağıdaki şartların varlığı hâlinde vesayet sona erdirilebilir:
  1. Toplam beş yıldan az olan hapis cezasının infazına bağlı olarak verilen kısıtlama kararları bakımından kişinin isteminin bulunması,
  2. Toplam beş yıl veya daha fazla kesinleşmiş hapis cezasının infazına bağlı olarak verilen kısıtlama kararları bakımından kişinin talebi üzerine kişiliğinin veya malvarlığının korunması sebebinin ortadan kalkması.”

6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’nda yapılan değişiklikler:

• “Özel nitelikli kişisel verilerin işlenme şartları” başlıklı 6. maddenin ‘Özel nitelikli kişisel verilerin, ilgilinin açık rızası olmaksızın işlenmesi yasaktır.’ şeklindeki 2. fıkrası yürürlükten kaldırılmış ve 3. fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilerek özel verilerin işlenmesi imkanları genişletilmiştir:
  
  “(3) Özel nitelikli kişisel verilerin işlenmesi yasaktır. Ancak bu verilerin işlenmesi;
  a) İlgili kişinin açık rızasının olması,
  b) Kanunlarda açıkça öngörülmesi,
  c) Fiili imkânsızlık nedeniyle rızasını açıklayamayacak durumda bulunan veya rızasına hukuki geçerlilik tanınmayan kişinin, kendisinin ya da bir başkasının hayatı veya beden bütünlüğünün korunması için zorunlu olması,
  ç) İlgili kişinin alenileştirdiği kişisel verilere ilişkin ve alenileştirme iradesine uygun olması,
  d) Bir hakkın tesisi, kullanılması veya korunması için zorunlu olması,
  e) Sır saklama yükümlülüğü altında bulunan kişiler veya yetkili kurum ve kuruluşlarca, kamu sağlığının korunması, koruyucu hekimlik, tıbbi teşhis, tedavi ve bakım hizmetlerinin yürütülmesi ile sağlık hizmetlerinin planlanması, yönetimi ve finansmanı amacıyla gerekli olması,
  f) İstihdam, iş sağlığı ve güvenliği, sosyal güvenlik, sosyal hizmetler ve sosyal yardım alanlarındaki hukuki yükümlülüklerin yerine getirilmesi için zorunlu olması,
  g) Siyasi, felsefi, dini veya sendikal amaçlarla kurulan vakıf, dernek ve diğer kâr amacı gütmeyen kuruluş ya da oluşumların, tâbi oldukları mevzuata ve amaçlarına uygun olmak, faaliyet alanlarıyla sınırlı olmak ve üçüncü kişilere açıklanmamak kaydıyla; mevcut veya eski üyelerine ve mensuplarına veyahut bu kuruluş ve oluşumlarla düzenli olarak temasta olan kişilere yönelik olması,
  halinde mümkündür.”
  
  *Bu hüküm 01.06.2024 tarihinde yürürlüğe girecektir.
  
• “Kişisel verilerin yurt dışına aktarılması” başlıklı 9. maddede yapılan değişiklikle, kişisel verilerin ilgili kişinin açık rızası olmaksızın yurt dışına aktarılamayacağı hükmü kaldırılmış ve ‘yeterlilik kararı’ bulunması halinde, veri sorumluları ve veri işleyenler tarafından yurt dışına aktarılabileceği hükmü getirilmiştir. Böylelikle Türkiye’den çekilen PayPal ve Apple Pay gibi ödeme sistemlerinin yeniden ülkemizde faaliyet gösterebilmelerinin önü açılmıştır. Söz konusu madde, yeterlilik kararına ilişkim hüküm ve koşulları da içermektedir.
  
  *Bu hüküm 01.06.2024 tarihinde yürürlüğe girecektir.
  
• “Kabahatler” başlıklı 18. maddede yapılan değişiklikle, Kurulca verilen idari para cezalarına karşı idare mahkemelerinde dava açılabileceği hükme bağlanmıştır.
  
  *Bu hüküm 01.06.2024 tarihinde yürürlüğe girecektir.

2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nda yapılan değişiklikler:

• Birçok maddede yapılan değişiklikle; birtakım süreler için “on gün” olarak öngörülen uygulamalar “iki hafta” olarak değiştirilmiştir. Sürelerin tefhim ile başlayacağına dair hüküm kaldırılmış ve bazı durumlarda yedi gün olarak uygulanan süre iki haftaya çıkarılmıştır.
  
  *Bu hükümler 01.06.2024 tarihinde yürürlüğe girecektir.
  
• Müddetlerin başlaması ve bitmesini düzenleyen 19. maddenin ikinci fıkrasına, “Müddet, hafta olarak belirlenmiş ise başladığı güne son hafta içindeki karşılık gelen günde biter.” cümlesi eklenmiştir.
  
  *Bu hüküm 01.06.2024 tarihinde yürürlüğe girecektir.
  
• “Başvurunun mahkemece incelenmesi ve kanun yolları” başlıklı 309/p maddenin üçüncü fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiş ve dördüncü fıkrasına “itirazı” ibaresinden sonra gelmek üzere “ile istinaf” ibaresi eklenmiştir.
  
  “Tasdik veya ret kararına karşı borçlu ve tasdik duruşması sırasında itirazda bulunmuş olan alacaklılar; tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna, istinaf incelemesi üzerine verilen karara karşı da tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde temyiz yoluna başvurabilir.”
  
  *Bu hüküm 01.06.2024 tarihinde yürürlüğe girecektir.
  
• “Temyiz yoluna başvurma ve incelenmesi” başlıklı 364. maddenin ikinci fıkrasının birinci cümlesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
  
  “Birinci fıkrada belirtilen kararlara karşı, tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde temyiz yoluna başvurulabilir; temyiz yoluna başvurma ve incelemesi Hukuk Muhakemeleri Kanunu hükümlerine göre yapılır.”
  
  *Bu hüküm 01.06.2024 tarihinde yürürlüğe girecektir.

8. Yargı Paketi’nin tam metnine ulaşmak için aşağıdaki linke tıklayabilirsiniz:

https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/03/20240312.pdf

7. Yargı Paketi ile ilgili yazımıza aşağıdaki linkten ulaşabilirsiniz:

https://geregidusunuldu.com/turkiyede-yargi-reformu-7-yargi-paketi-2023/

8. Yargı Paketi Resmi Gazete’de Yayımlandı – Yapılan Değişiklikler 2024 yazısı ilk önce Gereği Düşünüldü üzerinde ortaya çıktı.

Kadınların Soyadı Değiştirme Zorunluluğu Nedir?

Türk Medeni Kanunu uyarınca kadınların, evlendikleri erkeğin soyadını alması bir zorunluluktu. Bekarken kullandığı soyadını kullanmak isteyen kadınlar, ancak kocasının soyadının önünde bekarlık soyadlarını kullanabiliyorlardı. Bu durum, evlilik öncesi ve sonrası kadınların kimlikleri arasında farklılık teşkil etmekte idi. Özellikle meslek hayatında, eğitimde ve diğer resmi işlemlerde bu durum ciddi sorunlar yaratıyordu.

Anayasa Mahkemesi Kararı ile Kadınların Soyadı Değiştirme Zorunluluğu Kaldırıldı

Anayasa Mahkemesi tarafından verilen 2022/155 Esas ve 2023/38 Karar sayılı, 22.02.2023 tarihli ihlal kararı; kadınların soyadı değiştirme zorunluluğunun Anayasa’nın “eşitlik” ilkesine aykırı olduğuna ve iptaline karar vermiştir. İlgili karar, 28.04.2023 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanmıştır. Karar, kadınların evlilik sonrasında da kendi soyadlarını kullanabilecekleri anlamına gelmektedir. Bir başka ifade ile kadınlar, evlendikleri erkeğin soyadını almaları gerekmeksizin, sadece kendi soyadlarını kullanabileceklerdir.

Ancak iptal kararında yer alan hüküm uyarınca söz konusu düzenleme, Resmi Gazete’de yayımlandığı tarihten 9 ay sonra (28.01.2024 tarihinde) yürürlüğe girecektir.

Yeni Dönemde Kadınların Soyadı Değiştirme Süreci Nasıl İşleyecek?

Anayasa Mahkemesi’nin kararı ile birlikte artık kadınların soyadlarını değiştirme süreci daha basit bir şekilde işleyecektir. Kadınlar evlilik sonrasında kendi soyadlarını kullanmak istedikleri takdirde, düzenlemenin yürürlüğe gireceği 28.01.2024 tarihinden sonra evlilik ve nüfus cüzdanlarını ilgili resmi mercilere götürerek soyadlarını değiştirebileceklerdir. Bu işlem sırasında, kadınların öncelikle evlilik cüzdanlarının asıllarını yanlarında bulundurmaları gerekeceği tahmin edilmektedir.

Türkiye’de Kadın Hakları ve Soyadı Değiştirme Konusu

Yıllardır türlü davalara konu edilmiş olan “kadınların soyadı değiştirme zorunluluğu”nun kaldırılması, Türkiye’deki kadın hakları mücadelesi açısından son derece önemli bir adım olarak değerlendirilmektedir. Bu kararla birlikte, kadınların evlilik sonrasında da kendi kimlikleri üzerinde tam hak sahibi olmaları sağlanmış olmaktadır. Ancak, kadın hakları açısından hala yapılması gereken pek çok çalışma mevcut olup, diğer alanlarda da mücadele devam etmektedir.

Kadınların Soyadı Kullanımı Konusu Dünya Genelinde Nasıl Değerlendiriliyor?

Kadınların soyadı kullanımı ve değiştirme konusu, dünya genelinde de tartışılan bir konudur. Bazı ülkelerde (örneğin İsviçre’de) kadınlar evlendiklerinde kendi soyadlarını kullanmaya devam ederken, bazı ülkelerde ise erkeğin soyadını almaları zorunlu tutulmaktadır. Ancak, son yıllarda -arzu edilen sayıda ve hızda olmasa da- birtakım ülkelerde kadınların kendi soyadlarını kullanabilmesine yönelik yasal düzenlemeler yapılmaya başlanmıştır. Türkiye’de de bu konuda atılan adım, kadın hakları açısından önemli bir ilerleme olarak kabul edilmektedir.

Müşterek Çocuğun Soyadı Konusu

Güncel mevzuat hükümleri ve içtihatlar uyarınca boşanan kadın, velayeti kendisine verilen çocuklarına kendi soyadını verebilmektedir. Ancak evli olan kadınlar açısından henüz bir düzenleme mevcut değildir.

İncelemekte olduğumuz Anayasa Mahkemesi kararından sonra; evlilik birliği devam ederken kadının bekarlık soyadını kullanmak istemesi halinde, müşterek çocuğun soyadı konusu tartışmalı hale gelecektir. Her ne kadar konuyla ilgili bir netlik bulunmasa da; müşterek çocuğun babanın soyadını alması, müşterek çocuk için anne ve babanın soyadlarını bir arada kullanması, ebeveynlerin uzlaşmaları halinde müşterek çocuğa anne veya babanın soyadının verilmesi gibi alternatifler üzerinde konuşulmaktadır.

Uzlaşma sağlanamaması halinde, yani ebeveynlerin farklı soyadlarını kullanmak istemeleri durumunda ise; çocuklarına birleşik bir soyadı vermek istemeyen ebeveyn için soyadı seçimine itiraz edebileceği veya çocuğun soyadının belirlenmesi için mahkemeye başvurabileceği gibi seçeneklerin sunulacağı beklenmektedir.

Kadınların Evlendikten Sonra Nüfus Kütüğünün Değişmesi Konusu

Mevcut düzenlemeler çerçevesinde; kadının nüfusa kayıtlı olduğu kütük, evlenme ile birlikte erkeğin nüfus kütüğüne geçmektedir. Ancak Anayasa Mahkemesi’nin eşitliğe aykırı bularak iptaline karar verdiği soyadı düzenlemesinden sonra, nüfus kütüğünün değiştirilmesi ile ilgili de benzer şekilde seçme şansının mümkün olabileceği düşünülmektedir.

Ayrıca, nüfus kütüğünün değiştirilmesi zorunluluğunun da kaldırılması halinde yine müşterek çocuğun hangi nüfus kütüğüne kayıtlı olacağı sorusu akıllara gelecektir. Bu durumun da soyadı düzenlemesine paralel olacak şekilde, çocuğa hangi ebeveynin soyadı verilmiş ise o ebeveynin nüfus kütüğüne kayıtlı olacağı ihtimali düşünülmektedir. Ancak çocuğa her iki ebeveynin soyadının verilmesi halinde nüfus kütüğünün nereye kayıtlı olacağı tartışma konusudur.

Anayasa Mahkemesi’nin ilgili kararına aşağıdaki linkten ulaşabilirsiniz:

https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2023/04/20230428-9.pdf

Aile Hukuku alanındaki çalışmalarımıza aşağıdaki bağlantıdan ulaşabilirsiniz:

Kadınların Soyadı Değiştirme Zorunluluğu Kalktı: 22.02.2023 Tarihli Anayasa Mahkemesi Kararının Detayları yazısı ilk önce Gereği Düşünüldü üzerinde ortaya çıktı.